Leeswijzer

De samenstelling van het college (inclusief bijbehorende portefeuille) is als volgt:

Gedeputeerde Staten van Flevoland verrichten naast hun bestuurlijke functie een aantal nevenfuncties. Zie voor een volledig overzicht: www.flevoland.nl.

Doelstelling programmabegroting
De programmabegroting is een belangrijk instrument voor Provinciale Staten (PS). Hierin worden de keuzes vastgelegd voor de inzet van de financiële middelen die de provincie ter beschikking staan. Deze keuzes worden op grond van het budgetrecht door PS gemaakt. De keuzes houden verband met de doelstellingen en resultaten van de provincie. De programmabegroting is daarmee een belangrijk instrument om inhoud te geven aan de kaderstellende rol van PS.

Plaats programmabegroting in de planning en control cyclus
In de programmabegroting wordt vastgelegd wat de provincie wil bereiken, wat daarvoor wordt gedaan en welke financiële middelen daarvoor beschikbaar worden gesteld. Dit document wordt door PS vastgesteld. In de productenraming , die door GS wordt vastgesteld, is een nadere detaillering van de geraamde budgetten opgenomen.

Tussentijds kunnen plannen worden bijgesteld aan actuele ontwikkelingen. Dat kan als onderdeel van de reguliere planning en control cyclus gebeuren via de perspectiefnota (PN), de zomernota (ZN) en de najaarsnota (NJN) , maar ook incidenteel op basis van door PS en GS genomen besluiten. Deze bijstellingen krijgen hun financieel beslag via begrotingswijzigingen die door PS worden vastgesteld (of in mandaat door GS, volgens de financiële verordening). In 2026 is een perspectiefnota opgesteld. De mutaties vanuit de Perspectiefnota 2027-2030 zijn verwerkt (zie tabel 1.11 in onderdeel IV van deze begroting).

In de jaarstukken wordt eindverantwoording afgelegd over de uitvoering van de ambities, zoals verwoord in de programmabegroting en eventueel bijgesteld bij de perspectief-, zomer- en najaarsnota of separate voorstellen. Er wordt aangegeven in welke mate de doelstellingen zijn gerealiseerd en er wordt verantwoording afgelegd over daarvoor behaalde resultaten en de inzet van financiële middelen. Dit document vormt de basis voor de controlerende rol van PS.

Structuur programmabegroting
De structuur van de programmabegroting wordt bepaald door wettelijke en niet-wettelijke vormeisen.

Wettelijke vormeisen: het BBV
Het Besluit Begroting en Verantwoording provincies en gemeenten (BBV) bevat vormeisen voor de programmabegroting. Deze dient de volgende onderdelen te bevatten:

• het programmaplan , waarin per beleidsprogramma expliciet wordt ingegaan op de beoogde maatschappelijke effecten en de wijze waarop zal worden getracht deze te verwezenlijken en de betrokkenheid van de verbonden partijen hierbij. Het geheel wordt gecompleteerd met de raming van de baten en lasten. Een programma is een samenhangend geheel van resultaten om de beoogde maatschappelijke effecten te bereiken. Ook zijn in het programmaplan de verplicht voorgeschreven BBV-beleidsindicatoren opgenomen;
• de paragrafen , bedoeld als nadere toelichting op onderwerpen die van wezenlijk belang zijn voor het inzicht in de financiële positie. Zij geven de beleidsuitgangspunten van beheersmatige activiteiten en lokale heffingen weer. De wettelijk verplichte paragrafen zijn: Lokale heffingen, Weerstandsvermogen en risicobeheersing, Onderhoud kapitaalgoederen, Financiering, Bedrijfsvoering, Verbonden partijen, Grondbeleid en Woo. Daarnaast kan besloten worden om additionele paragrafen op te nemen, hier is vooralsnog geen gebruik van gemaakt;
• een overzicht van baten en lasten , dat alle baten en lasten van de in het programmaplan opgenomen resultaten bevat, ter ondersteuning van de autorisatiefunctie van PS;
• een uiteenzetting van de financiële positie en de toelichting daarop , waarin speciale aandacht wordt geschonken aan investeringen, financiering, reserves en voorzieningen;
• de bijlage met het overzicht van de geraamde lasten en baten per taakveld en de specificatie van incidentele lasten en baten .

De drie laatste onderdelen vormen samen de Financiële begroting. Deze ondersteunt niet alleen de autorisatiefunctie van PS, maar vormt ook de basis voor de verantwoording na afloop van het boekjaar (inclusief de controle van het getrouwe beeld van de jaarrekening door de externe accountant).

Niet-wettelijke vormeisen
Ieder hoofdstuk uit het programmaplan begint met een inleiding met daarin de doelenboom en de indicatoren horende bij het programma. Dit wordt gevolgd door de programmaonderdelen waarbinnen aandacht is voor de doelstellingen en resultaten, zoals deze voortvloeien uit het Coalitieakkoord 2023-2027.
De volledige portefeuilleverdeling van het college is opgenomen onder onderdeel 3 van de hoofdlijnen van deze begroting. Om inconsistenties met dit overzicht te voorkomen, maar ook omdat programmaonderdelen (meer dan in voorgaande bestuursperiodes) niet één-op-één aan portefeuillehouders zijn toe te wijzen, zijn de portefeuillehouders niet per programmaonderdeel opgenomen.

Uitwerking in 2027

• In de eerste helft van 2023 is het Coalitieakkoord 2023-2027 'Toekomst voor het nieuwe land; Van, voor en door Flevolanders' opgesteld. De structuur en inhoud (waaronder de doelen en resultaten) van deze begroting sluiten zo goed als mogelijk hierbij aan.
• De kwaliteit en relevantie van de huidige doelen en indicatoren worden regelmatig ter discussie gesteld. Bij de vaststelling van de Programmabegroting 2024 (op 8 november 2023) hebben PS in een motie GS opgedragen te werken met SMART (Specifiek, Meetbaar, Acceptabel, Realistisch en Tijdsgebonden) geformuleerde doelen in de programmabegroting. Daarnaast is gevraagd om logische indicatoren te verbinden aan de SMART geformuleerde doelen. Zo kunnen PS volgen of en in welke mate de doelen zijn behaald. Bij het opstellen van de Programmabegroting 2027 is verder invulling gegeven aan deze motie. In lijn met de Programmabegroting 2026 zijn de doelen per programmaonderdeel gebundeld opgenomen. Daaronder staan de resultaten die bijdragen aan de realisatie van de daarvoor genoemde doelen. De resultaten kunnen bijdragen aan al deze doelen. Het raamwerk van doelen (doelenboom met de doelen van de Programmabegroting 2026) is daarvoor als basis gebruikt. Daarnaast zijn de indicatoren, vanaf de Programmabegroting 2025, raadpleegbaar op de website van 'Feitelijk Flevoland'. In de voorliggende begroting is per programma een link naar dit dashboard toegevoegd: https://feitelijkflevoland.nl/dashboard/dashboard/programmabegroting . Deze aanpak biedt de mogelijkheid aan te sluiten bij doelen en indicatoren van de ‘Monitor Brede Welvaart’ die voor Flevoland is ontwikkeld. De ‘Beleidsindicatoren BBV’ zijn overigens verplicht voorgeschreven en zijn daarom niet aangepast.
• Bij de indicatoren is zoveel mogelijk getracht zinvolle streefcijfers op te nemen. Op deze manier wordt inzichtelijk of de indicatoren zich in de juiste richting ontwikkelen, en of doelstellingen gehaald worden. Streefcijfers zijn echter alleen opgenomen wanneer deze redelijkerwijs onderbouwd en beredeneerd kunnen worden. Bijvoorbeeld doordat ze als doelstelling zijn opgenomen in bestaande programma's, of door bijvoorbeeld vergelijkingen met het landelijk gemiddelde.
• Ook de in de Perspectiefnota 2027-2030 opgenomen voorstellen - die in 2027 een bijdrage leveren aan de beoogde maatschappelijke effecten - zijn verwerkt in het programmaplan, evenals de financiële consequenties.
• De stelpost 'Nieuw beleid' bevat de vrij besteedbare middelen (het begrotingssaldo 2027 en volgende jaren). De stelpost (en de diverse oormerken daarbinnen) is ingezet om enkele autonome begrotingseffecten te dekken. Dit overeenkomstig de Perspectiefnota 2027-2030. Daarnaast heeft een aantal zaken - op basis van bestaand beleid - effect gehad op het begrotingssaldo (zie tabel 1.11a onderdeel 'IV Financiële begroting').
• Zoals in de perspectiefnota is beschreven hebben we relevante transitieopgaven als rode draad opgenomen. Daarmee wordt inzicht geboden in de inzet die over de volle breedte op deze grote vraagstukken wordt gepleegd.
• Onderwerpen uit het coalitieakkoord met een structureel begrotingseffect zijn in deze begroting verwerkt.
• De budgetten 2027 en verder zijn (waar van toepassing), overeenkomstig de Perspectiefnota 2027-2030, gecompenseerd voor prijsontwikkelingen, ten laste van de daarvoor beschikbare stelpost 'Loon- en prijsontwikkeling'.
• Op 18 februari 2026 is de financiële kaderstelling van provincie Flevoland geactualiseerd. Dit betroffen de financiële verordening, de nota reserves & voorzieningen, het treasurystatuut, de controleverordening, het controleprotocol en de nota weerstandsvermogen en risicomanagement. De geactualiseerde kaderstelling is begin 2026 vastgesteld door Provinciale Staten (PS) en daarmee verwerkt in deze begroting.
• Met ingang van deze begroting is de presentatie van boekjaarsubsidies aangepast naar aanleiding van jurisprudentie rondom de verantwoording van subsidies. De boekjaarsubsidies zijn daarom opgenomen in een overzicht onder het onderdeel ‘1. Overzicht baten en lasten’ in deze begroting. Hiermee wordt voldaan aan de aangescherpte verantwoordingsvereisten.

Autorisatie programmabegroting
PS hebben een kaderstellende en controlerende rol. In de Provinciewet is opgenomen dat PS de begroting (inclusief programmaplan, paragrafen en financiële begroting) vaststellen. Het financiële autorisatieniveau van de programmabegroting ligt per programmaonderdeel op het totaal van lasten en baten. Dit houdt in dat GS per programmaonderdeel niet meer mogen besteden dan het voor dat onderdeel geraamde totaal van de lasten. Dit bedrag is per programmaonderdeel weergegeven in de programmabegroting. Dit bedrag kan – meestal op grond van een voorstel van GS - via begrotingswijziging door PS worden gewijzigd. Uiteraard dient de besteding te passen binnen de door PS vastgestelde doelen en resultaten. In de jaarrekening verantwoorden wij in hoeverre wij binnen het geautoriseerde bedrag blijven.

Mandaatverlening
Door eerdere besluitvorming van PS zijn er uitzonderingen ontstaan op de algemene lijn zoals hiervoor beschreven. Deze uitzonderingen hebben betrekking op gedelegeerde reserves en gemandateerde begrotingswijzigingen.

1. Gedelegeerde reserves
De provincie beschikt over een aantal reserves. Het beleid ten aanzien van de vorming en besteding van reserves en voorzieningen is vastgelegd in de 'Nota Reserves & Voorzieningen 2026' (PS van 18 februari 2026). Het besteden van de middelen binnen deze reserves is voorbehouden aan PS. Dit houdt in dat eerst een voorstel aan PS dient te worden voorgelegd, alvorens verplichtingen ten laste van reserves mogen worden aangegaan. Daarnaast is besloten de beslissingsbevoegdheid tot besteding en het aangaan van verplichtingen voor de uitvoeringsreserves en de egalisatiereserves bij GS neer te leggen om de doelmatigheid en slagvaardigheid van de provincie te vergroten. De besteding van deze reserves vindt plaats in overeenstemming met de doelstellingen die PS daarvoor hebben vastgelegd. De hiermee verband houdende gemandateerde begrotingswijzigingen worden via de reguliere procedure ter kennisneming aan PS aangeboden.

2. Specifieke mandaten/delegaten
Naast het algemeen mandaat, zoals hierboven beschreven is er een aantal specifieke mandaten/delegaten
door PS aan het college verleend, te weten enkele oormerken binnen de ‘Brede Bestemmingsreserve’ en de
stelpost ‘Nieuw Beleid’, die gemandateerd zijn aan het college. Bij de vaststelling van de Programmabegroting
2018 - op 8 november 2017 -hebben PS mandaat verleend aan GS om specifieke begrotingswijzigingen vast te
stellen die nodig zijn om projecten in uitvoering te nemen. Daartoe zijn in de ‘Brede Bestemmingsreserve’ en de stelpost ‘Nieuw Beleid’ bedragen geoormerkt. Aanvullend zijn bij de Najaarsnota 2020 ook dergelijke besluiten genomen.

3. Gemandateerde begrotingswijzigingen
PS hebben – via de 'Financiële verordening provincie Flevoland 2026' – het college gemandateerd om de onderstaande begrotingswijzigingen door te voeren. Dit heeft tot doel om het aantal begrotingsmutaties dat in de loop van een begrotingsjaar via een begrotingswijziging ter vaststelling aan PS wordt voorgelegd, te verlagen. In veel gevallen gaat het om technische (detail)wijzigingen of wijzigingen waarbij de provincie geen beïnvloedingsmogelijkheden heeft. Het gaat daarbij om de volgende typen wijzigingen:

• doorgeven bijdragen van derden met specifiek doel;
• al genomen Statenbesluiten;
• gedelegeerde onttrekkingen aan reserves (zie hierboven);
• begrotingsvoordelen uit lagere uitgaven en/of hogere inkomsten.

Om PS volledig op de hoogte te stellen van de gemandateerde begrotingswijzigingen, stellen wij haar van gemandateerde wijzigingen in kennis (via de besluitenlijst). Aanvullend daarop hebben PS door middel van een kwartaalrapportage (vanuit GS) per kwartaal inzicht in deze begrotingswijzigingen.

Peildatum
De Programmabegroting 2027 kent als peildatum 8 juli 2026 (aanlevering Zomernota 2026). Dit houdt in dat in de ramingen rekening is gehouden met de structurele financiële doorwerking van alle besluiten van PS die tot en met die datum vastgesteld zijn, inclusief de Perspectiefnota 2027-2030 en de Zomernota 2026. Ook is in de ramingen rekening gehouden met de volgende zaken:

• effecten van de Meicirculaire 2026;
• effecten van het Voertuigenoverzicht Motorrijtuigenbelasting (MRB) per 1 juli 2026;
• actualisatie van de benodigde stelpost voor loon- en prijsontwikkeling;
• resultaatbestemming Jaarstukken 2025;
• overige autonome ontwikkelingen voor zover bekend;
• de effecten uit het Coalitieakkoord 2023-2027.

In afwijking op de reguliere uitgangspunten en peildatum hebben we in deze begroting een voorschot genomen op de Septembercirculaire 2026 van het provinciefonds. Het IPO-bestuur heeft in 2026 geadviseerd het herziene verdeelmodel voor het provinciefonds vanaf 2027 in te voeren. Voor Flevoland leidt dit tot een aanzienlijk lager herverdeeleffect dan in eerdere voorstellen. De fondsbeheerders zijn voornemens deze wijzigingen te verwerken in de Septembercirculaire 2026. Vooruitlopend daarop zijn de verwachte financiële effecten, gebaseerd op informatie van het IPO en het ministerie van BZK, verwerkt in deze begroting.

Verklaring verschillen per programmaonderdeel
Bij de toelichting op de middelen geven wij volgens de vereisten in het Besluit Begroting en Verantwoording provincies en gemeenten (BBV) – als van toepassing - een verklaring bij het verschil tussen de nieuwe begrotingsraming en het financieel kader. Volgens de bestendige gedragslijn zijn alle verschillen groter dan
€ 100.000 van een verklaring voorzien. Hiermee krijgen PS inzicht in de aard en achtergrond van wijzigingen die in deze begroting zijn doorgevoerd. Door afronding in duizendtallen kunnen kleine afrondingsverschillen ontstaan in en tussen de verschillende tabellen.

V. Transitieopgaven & Omgevingsvisie

Als samenleving staan we voor een aantal transitieopgaven: woningbouw & brede welvaart , landelijk gebied , energie , digitalisering en digitale economie . Deze opgaven komen voort uit Europese en nationale afspraken, en vormen het kader voor onze reguliere beleidstaken. Alle bestuurslagen moeten bijdragen aan het realiseren van de doelen die voortvloeien uit de transitieopgaven. Dat is vastgesteld in nationaal en internationaal beleid, maar er is ook ruimte voor de eigen provinciale inkleuring en de verbinding van regionale belangen. De opgaven zijn niet los van elkaar te zien en we moeten ze ook in samenhang oppakken. Het kenmerk van de transitieopgaven is dat er geen meerjarige routekaart is, die ons bij het einddoel brengt. Die route bepalen we samen met de Flevolandse inwoners, ondernemers en overheden.

De Flevolanders staan centraal in de opgaven. We maken nu keuzes voor het Flevoland van de toekomst. De vraag is dan ook: hoe ziet het Flevoland van de toekomst eruit? Vanuit dat perspectief moeten we keuzes maken voor de instrumenten die komende jaren worden ingezet .

Een nadere uitwerking van deze transitieopgaven is opgenomen in deel 2 van de Perspectiefnota 2027-2030 .

Strategieën Omgevingsvisie
De verschillende opgaven liggen in elkaars verlengde en lopen soms door elkaar heen. Dit vraagt een integrale benadering. Die integrale benadering staat ook centraal in de Omgevingsvisie. Deze visie is een belangrijk kader voor het in samenhang presenteren van de taakvelden van de provincie. De ordening van de Omgevingsvisie wordt in Hoofdstuk 1 verder uitgewerkt en heeft relaties met de overige hoofdstukken in de begroting. De indeling van deze begroting is gelijk aan die van voorgaande jaren, en bestaat uit 7 inhoudelijke hoofdstukken. De transitieopgaven en strategieën van de omgevingsvisie komen daarin terug.