A. Verwerking Perspectiefnota 2027-2030

Verzoeken het college:
De tekst bij onderdelen a. en b. in het oorspronkelijke beslispunt blijven gehandhaafd. Dit is in het nieuwe beslispunt 2 aangeduid met:
-De perspectiefnota 2027-2030 vast te stellen, met dien verstande dat de inleiding van “6 Robuust polderraamwerk” als volgt is gewijzigd, “Het robuuste polderraamwerk vormt het natuurlijke fundament onder de ontwikkeling van Flevoland en is geen randvoorwaarde achteraf, maar een natuurlijk kader voor ruimtelijke, economische en maatschappelijke keuzes. Ontwikkelingen in het landelijk gebied, de energietransitie en digitalisering worden vanuit dit fundament vormgegeven. De centrale vraag binnen deze pijler, zoals geformuleerd in de Strategische Agenda Flevoland, is hoe bodem, water en biodiversiteit medebepalend kunnen zijn voor de verdere ontwikkeling van de provincie.” 2. De aangepaste perspectiefnota als kader te hanteren voor de programmabegroting 2027 en de daarin op te nemen meerjarenraming, waarbij:(…).

Constaterende dat:
- De inleiding van hoofdstuk “6 Robuust polderraamwerk” in de Perspectiefnota de indruk kan geven dat water en bodem een sturend kader zijn en water leidend is voor verdere ontwikkeling van de provincie; − In paragraaf 6.1 Samenhang met de transitie-opgaven wordt aangegeven dat water en bodem medebepalend zijn.

Overwegende dat:
- Water en bodem niet sturend en leidend maar medebepalend zijn voor de provincie Flevoland. − Het schrappen van de inleiding in hoofdstuk “6 Robuust polderraamwerk”, de indruk kan wegnemen dat water en bodem sturend en/of leidend zijn.

Verzoeken het college:
De tekst van beslispunt(en), zijnde i. Versterking monitoring Oostvaardersplassen aan te vullen met:
1. a. i. de kosten ‘versterking monitoring Oostvaardersplassen’ voor maximaal 5 jaar (€500.000,-) incidenteel te dekken uit het onbestemde deel van de brede bestemmingsreserve – na deze 5 jaar wordt de effectiviteit geëvalueerd en het advies met de evaluatie wordt ter besluitvorming aan PS aangeboden.

Constaterende dat:
- het beheersplan Oostvaardersplassen (OVP) leidend is voor beheer van OVP;
− op 14 januari ‘Review beleidskader beheer Oostvaardersplassen’ aan de commissie is voorgelegd;
− de review aanbeveling doet voor monitoring.

Overwegende dat:
- het monitoren van het beheersplan onderdeel is van de reguliere beheerstaken/middelen OVP;
− met het verbeteren van de monitoring eenmalige aanloopkosten gepaard gaan;
− de aanloopkosten initieel gefinancierd kunnen worden;
− de monitoringskosten voor een tijdelijke periode van maximaal 5 jaar worden gedekt;
− in een tijd van financiële krapte keuzes worden gemaakt; inzet van incidentele of structurele middelen;
− de monitoring binnen de periode van 5 jaar geëvalueerd wordt;
− na evaluatie de effecten worden beoordeeld en wijze van inzet aan PS wordt voorgelegd.

Constaterende dat:
- In de Perspectiefnota op pagina 15 wordt gesproken over een ‘samenwerking met het Rijk” al het gaat om vaststellen van doelen op het gebied van natuur, stikstof, CO2 en water;
- in de Perspectiefnota op pagina 15 wordt gesteld dat de Europese Natuurherstelverordening onderdeel van samenwerking is;
- Bij behandeling van deze Perspectiefnota de Europese Natuurherstelverordening van augustus 2024 geldt;
- Bij behandeling van deze Perspectiefnota het Nederlandse aandeel in de vorm van een (rijks)Natuurplan in de maak is en hiervan een eerste opzet voor september 2026 aangeleverd moet zijn bij Europa;
- De Nederlandse overheid geneigd is Nederlandse koppen op Brussels beleid te zetten.

Overwegende dat:
- De Nederlandse overheid werkt vanuit landelijke doelen;
- landelijke doelen overwegend niet inzetten op maatwerk;
- maatwerk voor Flevoland wel wenselijk, misschien zelfs wel noodzakelijk is;
- doelbereik mogelijk is middels kennis en ervaring; wij ons als provincie Flevoland bij de wet moeten committeren aan Nederlands beleid, zelfs als dit scherper is ingezet dan het (moeder) beleid vanuit Europa;
- in het coalitie akkoord staat opgenomen dat wij geen Flevolandse koppen op landelijk beleid zetten.

De tekst van beslispunt(en), zijnde 1 te vervangen door:
De Perspectiefnota 2027-2030 vast te stellen, met dien verstande dat op pagina 15 van de Perspectiefnota in de eerste alinea de zin ‘Met het Rijk werken we verder aan het vaststellen van de doelen voor natuur, stikstof, CO2 en water, per gebied waarbij ook de natuurherstelverordening betrokken is’, gewijzigd wordt in: ‘Met het Rijk werken we verder aan het vaststellen van de doelen voor natuur, stikstof, CO2 en water, per gebied waarbij ook de Europese natuurherstelverordening uit 2024 bij betrokken is. Een concept van de Nederlandse vertaling van deze Europese natuurherstelverordening, het Natuurplan, dient voor september 2026 klaar te zij.
Definitieve vaststelling en verwerking in de Nederlandse wet volgt in september 2027). Flevoland zal, ook nadat, de Nederlandse vertaling van de verordening is verwerkt in het Nederlands vastgestelde Natuurplan (1 september 2027), geen verder strekkende maatregelen dan de geldende verordening opnemen in haar provinciaal beleid met als uitgangspunt, de Haagse minima is de Flevolandse maxima’; en als kader te hanteren voor de programmabegroting 2027, waarbij:

Verzoeken het college:
- De beeldvormende sessie (2 à 3 keer per jaar) over Europa uit te breiden met een oordeelsvormend agendering in de Statencommissie. Dit maakt het mogelijk om structurele afstemming en gedachtewisseling met de gedeputeerde(n) te organiseren;
- 2. Provinciale Staten, bijvoorbeeld d.m.v. een peilen & toetsen sessie, specifieke aandachtspunten mee te kunnen geven voor een Europese prioriteitenagenda;
- 3. Provinciale Staten voor Q1 2027 hierover te informeren.

Constaterende dat:
• Europese samenwerking en programma’s waardevolle kansen bieden voor de Flevolandse opgaven;
• het voor Flevoland van belang is om zich tijdig en strategisch te positioneren binnen Europese ontwikkelingen en netwerken;
• Europese subsidies grote kansen bieden voor onze provinciale opgaven;
• de concurrentie tussen regio’s binnen Europa om deze middelen toeneemt volgens het artikel ‘Flevoland moet straks harder vechten voor Europese subsidies’ van Omroep Flevoland van 27 november 2025.

Overwegende dat:
• Overwegende dat de perspectiefnota richting geeft aan strategische keuzes en prioriteiten voor de komende jaren;
• Provinciale Staten op dit moment beperkt betrokken zijn bij de strategische keuzes rond Europese prioriteiten;
• een meer structurele afstemming tussen Provinciale Staten en het college kan bijdragen aan een scherpere positionering van Flevoland in Europa.

Verzoeken het College:
- Om binnen de bestaande budgetten de benodigde financiële ruimte te zoeken voor het starten met het ‘vernieuwen van het concept Waterlab’, ter ondersteuning van initiatieven vanuit het Flevolandse bedrijfsleven.
• Daarnaast onderzoek te doen binnen de eigen organisatie of het Waterlab een geschikte plek kan zijn om een centrale punt te worden op het gebied van:
a. het mogelijk faciliteren van subsidie of fonds aanvragen in de toekomst,
b. een effectieve (digitale) verzamel locatie voor kennisuitwisseling betreffende innovaties en behaalde resultaten,
c. Het beleggen van bijeenkomsten gelinkt aan het waterdossier waar kennis, innovatie en middelen elkaar vinden kunnen.

Constaterende dat:
• Waterbeschikbaarheid een steeds groter probleem is;
• Een groot-zakelijke drinkwateraansluiting in de NOP inmiddels niet meer mogelijk is voor bedrijven; • Dit de economische groei van onze provincie in de weg zit;
• De provincie richting het bedrijfsleven heeft uitgesproken op korte termijn geen uitweg te zien in dit probleem;
• De provincie richting het bedrijfsleven heeft uitgesproken dat het bedrijfsleven zelf aan zet is op dit dossier.

Overwegende dat:
• Waterbeschikbaarheid de nieuwe netcongestie is en dus een serieus probleem;
• Er voor netcongestie binnen de begroting en de perspectiefnota wel gelden beschikbaar worden gesteld;
• We als provincie moeten faciliteren en organiseren daar waar kan bij de aanpak van het waterbeschikbaarheid probleem
• De provincie het waterlab heeft opgestart als centrale plek als het gaat over ondersteuning in de (drink)water transitie;
• Het waterlab al ondersteund in de uitwerking van vervolgstappen met de Bedrijvenkring Urk, maar dit vanwege beperkte middelen minimaal is;
• De ondersteuning vanuit het waterlab door Bedrijvenkring Urk als waardevol wordt beschouwd; • Het waterlab een veel grotere rol zou kunnen spelen in de (drink)water transitie als daar de middelen beschikbaar voor zouden zijn;
• Het waterlab nu enkel een bijna onvindbare website is die bij de eerste ‘doorklik’ teruggeleid naar de website van de provincie.

Verzoeken het college:
− In de Programmabegroting 2027 duidelijke doelen en beleidskeuzes uit te werken voor landbouw en visserij;
− Daarbij aandacht te besteden aan innovatie, toekomstbestendigheid en verduurzaming.

Constaterende dat:
terende dat:
- Landbouw en visserij een onderdeel zijn van het DNA van Flevoland;
- Landbouw en visserij belangrijk zijn voor de economie, werkgelegenheid en identiteit van Flevoland;
- Deze sectoren onder druk staan door een scala aan ontwikkelingen;
- Deze sectoren te maken hebben met grote opgaven, zoals innovatie, voedselvoorziening, verduurzaming, ruimtegebrek en economisch perspectief.

Overwegende dat:
- Een toekomstbestendige landbouw en visserij bijdraagt aan de brede welvaart in Flevoland;
- Duidelijkheid over de provinciale inzet en prioritering nodig is voor deze sectoren in Flevoland; - In de Perspectiefnota deze sectoren slechts zijdelings vermeld worden;
- Provinciale Staten via de Programmabegroting 2027 richting kunnen geven aan concrete beleidskeuzes.

Verzoeken het college:
1. Het kabinet, en met name het Ministerie van Defensie, in een volgend bestuurlijk overleg dringend te verzoeken om benodigde investeringen in bereikbaarheid onderdeel te maken van de besluitvorming over nieuwe defensielocaties in Flevoland;
2. Daarbij specifiek in te zetten op concrete, regionale bereikbaarheidsknelpunten rond Lelystad Airport en Zeewolde, waarbij we voor de A27 ook duidelijk raakvlakken zien;
3. Te verkennen of een Flevolandse bestuurlijke tafel of gebiedsgerichte aanpak/ agenda zoals in Noord-Brabant kan worden ingericht waarin Defensie, Rijk, provincie, gemeenten en andere betrokken partijen gezamenlijk werken aan de koppeling tussen defensie-investeringen, bereikbaarheid, woningbouw en ruimtelijke ontwikkeling;
4. Provinciale Staten te informeren over de uitkomsten van deze gesprekken.

Constaterende dat:
1. Het kabinet, en met name het Ministerie van Defensie, in een volgend bestuurlijk overleg dringend te verzoeken om benodigde investeringen in bereikbaarheid onderdeel te maken van de besluitvorming over nieuwe defensielocaties in Flevoland;
2. Daarbij specifiek in te zetten op concrete, regionale bereikbaarheidsknelpunten rond Lelystad Airport en Zeewolde, waarbij we voor de A27 ook duidelijk raakvlakken zien;
3. Te verkennen of een Flevolandse bestuurlijke tafel of gebiedsgerichte aanpak/ agenda zoals in Noord-Brabant kan worden ingericht waarin Defensie, Rijk, provincie, gemeenten en andere betrokken partijen gezamenlijk werken aan de koppeling tussen defensie-investeringen, bereikbaarheid, woningbouw en ruimtelijke ontwikkeling;
4. Provinciale Staten te informeren over de uitkomsten van deze gesprekken.

Overwegende dat:
- nationale investeringen in defensie ook kansen bieden om andere maatschappelijke en ruimtelijke opgaven te versnellen;
− de uitbreiding van Defensie in Flevoland een uitgelezen mogelijkheid biedt om meekoppelkansen te benutten op het gebied van bereikbaarheid, infrastructuur en ruimtelijke ontwikkeling;
− een goede bereikbaarheid essentieel is voor de woningbouwopgave, economische ontwikkeling, arbeidsmobiliteit en leefbaarheid van Flevoland;
− het redelijk is dat het Rijk bij uitbreiding van defensieactiviteiten tevens investeert in de noodzakelijke infrastructurele randvoorwaarden;
− Flevoland niet geconfronteerd mag worden met de lasten van nationale opgaven zonder dat ook de benodigde investeringen in bereikbaarheid worden gerealiseerd;
− in Noord-Brabant Rijk, Defensie, provincie en gemeenten samenwerken aan een realisatietafel Defensie, waarbij defensie-investeringen worden verbonden aan opgaven op het gebied van bereikbaarheid, woningbouw, economie en ruimtelijke ontwikkeling;
− deze aanpak laat zien dat defensie-uitbreidingen niet alleen een veiligheidsopgave zijn, maar ook kansen bieden om investeringen in infrastructuur, economie en gebiedsontwikkeling integraal te organiseren.

Verzoeken het college:
- Te inventariseren welke mogelijkheden de provincie heeft om verplichtingen of gedragsregels op te nemen voor datacenters om schadelijke content tegen te gaan, zoals bijvoorbeeld een verplichting om te werken met blacklists en hierover de Provinciale Staten te informeren voor het einde van 2026.

Constaterende dat:
- de Perspectiefnota 2027-2030 digitalisering terecht benoemt als transitieopgave;
- de Perspectiefnota 2027-2030 stelt dat de provincie moet sturen op digitale weerbaarheid, wendbaarheid en meer digitale autonomie;
- binnen het kader van de Omgevingsvisie momenteel gewerkt wordt aan een visie op datacenters;
- recent is gebleken dat Nederlandse servers en ook servers in Flevoland schadelijke content hosten, zoals materiaal van kindermisbruik.

Overwegende dat:
- dat het onwenselijk is dat dergelijke schadelijke en verontrustende content gehost wordt op Flevolandse servers;
− de Internet Watch Foundation (IWF) laat zien dat Nederland al jaren koploper is in het hosten van beelden van kindermisbruik;
− de provincie weliswaar niet in haar eentje handhavend kan optreden, maar wel rekening ermee kan houden in haar beleid;
− dat het beleid rondom AI en datadiensten in rap tempo zullen ontwikkelen om de technologische vooruitgang bij te benen.

Verzoeken het college:
• Het aangekondigde actieprogramma drink- en proceswater, in samenhang met het nieuwe Waterprogramma, uit te werken tot een integraal uitvoeringsprogramma en dit aan PS voor te leggen, waarbij de koppeling wordt gelegd met woningbouw, landbouw, bedrijven en natuur; expliciet wordt ingegaan op drinkwaterbesparing en geborgd wordt dat er bij de ontwikkeling van Flevoland, er een tijdige voorbereiding plaats vindt op de toekomstige drinkwaterbeschikbaarheid.

Constaterende dat:
• de Perspectiefnota spreekt over een actieprogramma drink- en proceswater, maar de urgentie van toekomstige drinkwatertekorten beperkt uitwerkt;
• in Noordelijk Flevoland reeds knelpunten bestaan waarbij bedrijven geen grootzakelijke drinkwateraansluiting meer kunnen verkrijgen;
• in Zuidelijk Flevoland de huidige capaciteit onvoldoende is voor de verwachte groei.

Overwegende dat:
• bij niet tijdig handelen een drinkwatertekort dreigt; • zonder aanvullende maatregelen bedrijven in de toekomst vaker zelf in hun drinkwatervoorziening moeten voorzien;
• de provincie de drinkwaterstrategie uit 2018 herziet en het nieuwe Waterprogramma hiervoor de strategische basis vormt;
• de provincie samen met Vitens werkt aan twee extra winningen, maar dit mogelijk onvoldoende is om toekomstige vraag op te vangen;
• eerdere ervaringen met netcongestie laten zien dat het niet tijdig op orde brengen van randvoorwaarden economische en maatschappelijke ontwikkeling kan afremmen;
• drinkwaterbeschikbaarheid een strategische randvoorwaarde dreigt te worden voor de ontwikkeling van Flevoland.

Dragen het college op:
• een jaarlijkse indexatie op basis van een realistische kostenstijging in te voeren voor alle grote programma's (> €10 mln.), met automatische melding aan Provinciale Staten bij afwijkingen boven 5%;
• te reflecteren op de uitbreiding van het programma met klimaat- en transitieambities;
• een tijdlijn op te stellen over deze casus en deze aan Provinciale Staten beschikbaar te stellen voor de begrotingsbehandeling op 11 november 2026. Met daarin tenminste:
o wanneer is het tekort in deze omvang door het college geconstateerd;
o welke acties heeft het college hierop ondernomen; o wanneer en op welke wijze zijn Provinciale Staten inhoudelijk eerder geïnformeerd aangaande de mogelijke consequenties van Grond-, Weg- en Waterbouw (GWW) kostenstijgingen voor de uitvoering van het programma Mobiliteit en Ruimte.

Constaterende dat:
• de Perspectiefnota 2027–2030 geen inzicht geeft in het moment waarop het college intern op de hoogte was van de omvang van het oplopende tekort op het Programma Mobiliteit en Ruimte (PMR);
• er binnen het PMR geen structurele jaarlijkse herprijzingsverplichting gold, waardoor tekorten onzichtbaar konden blijven in de begrotingsrapportages aan Provinciale Staten.

Overwegende dat:
• de Notitie herijking Programma Mobiliteit en Ruimte een verwacht tekort van €66 tot €80 miljoen of meer laat zien, als gevolg van jarenlange structurele onderindexering van de projectdekking (0,4% per jaar) tegenover de werkelijke Grond-, Weg- en Waterbouw (GWW)-kostenstijgingen van gemiddeld 6% per jaar;
• de notitie zelf constateert dat 'aan de achterkant wordt gerepareerd' en dat de kern van het probleem aan de voorkant blijft bestaan;
• de kostenstijgingen in de GWW-sector al jaren vóór 2026 breed bekend en gedocumenteerd waren, en daarmee voorzienbaar moeten zijn geweest voor de interne organisatie van de provincie;
• Provinciale Staten hun budgetrecht en kaderstellende rol alleen effectief kunnen invullen als zij tijdig worden geïnformeerd over oplopende financiële risico's bij grote investeringsprogramma's.

Verzoeken het college:
• Een budget van € 200.000 uit het geoormerkte deel “Financiële ruimte initiatieven PS” uit de brede bestemmingsreserve beschikbaar te stellen voor een prijsvraag en een nieuw kunstwerk;
• De uitkomsten hiervan voor te leggen aan Provinciale Staten.

Constaterende dat:
• Nergens ter wereld zoveel kunst in de openbare ruimte en van beroemde kunstenaars te vinden is als in Flevoland;
• Er bij het ontstaan van Flevoland en de plaatsen in Flevoland, geïnvesteerd is in kunst;
• Flevoland daarin een unieke positie heeft;
• Flevoland dit jaar 40 jaar bestaat.

Overwegende dat:
• De Provincie geen beleid en visie heeft op kunst in de openbare ruimte en dat daar in de cultuurmonitor attentie voor gevraagd wordt;
• Behoud, verlies en uitbreiding van kunst dus afhankelijk is van toevallige factoren;
• Bij 40 jaar Flevoland het gepast is dat Provinciale Staten uit eigen oormerk financiële ruimte initiatieven PS een nieuw te maken kunstwerk schenkt aan de provincie;
• Dat inwoners daarvan kunnen genieten, het bespreken en zich kunnen verwonderen;
• Er in een oude traditie nieuw leven geblazen wordt.

Verzoeken het college:
- vóór de begrotingsbehandeling op 11 november 2026 Provinciale Staten te informeren over de effecten van de uitkomst van de meicirculaire 2026 en de herverdeling van het Provinciefonds op de meerjarenbegroting 2027-2030.
− daarbij de financiële impact integraal inzichtelijk te maken, inclusief eventuele tekorten en de gevolgen voor de begrotingsruimte;
− concrete maatregelen voor te leggen waarmee het college de begroting structureel sluitend houdt, inclusief de gevolgen voor beleid, investeringen en ambities;
− inzicht te geven in de prioritering en fasering van deze maatregelen;
− Provinciale Staten hiermee in staat te stellen hun kaderstellende en budgetrechtelijke rol tijdig en adequaat kunnen vervullen.

Constaterende dat:
- GS in de Perspectiefnota geen scenarioanalyse heeft opgenomen van de mogelijke gevolgen van een lagere uitkering uit het provinciefonds;
− de meicirculaire 2026 ten tijde van de behandeling van de Perspectiefnota nog niet beschikbaar was;
− de discussie over de herverdeling van het provinciefonds ook bij andere provincies speelt en door het IPO wordt opgepakt, maar dat de specifieke Flevolandse positie een eigen risicobeoordeling vraagt;
− Gedeputeerde Staten op 24 juni 2026, Provinciale Staten heeft geïnformeerd dat de uitkering van de herverdeling provinciefonds met 5% is gekort.

Overwegende dat:
- de Perspectiefnota 2027–2030 erkent dat de voorgestelde herverdeling van het provinciefonds op basis van het Cebeon-rapport kan leiden tot grote tekorten voor provincie Flevoland;
− GS stelt dat dit "zeer waarschijnlijk een bijstelling van de begroting vereist";
− de Rijks-Voorjaarsnota 2026 slechts tijdelijke financiële oplossingen biedt, waardoor de financiële vertaling hiervan nog niet in de Perspectiefnota is verwerkt;
− de begroting van Flevoland tot en met 2030 weliswaar in evenwicht is, maar de beschikbare begrotingsruimte beperkt is en voor 2028–2029 al een deel van het oormerk 'nieuwe bestuursperiode' is ingezet;
− Provinciale Staten hun kaderstellende en budgetrechtelijke rol alleen adequaat kunnen invullen als zij beschikken over inzicht in de mogelijke financiële effecten en de te nemen maatregelen, nu en in de toekomst.