Weerstandsvermogen en risicobeheersing

De provincie heeft aan EEF drie subsidies in de vorm van leningen beschikt met een totale waarde van afgerond € 14,1 mln. Van dit bedrag is € 10,0 mln. uitbetaald aan EEF.

EEF verstrekt leningen aan ondernemers, non-profit organisaties en energiecoöperaties in Flevoland met als doel het ontwikkelen en stimuleren van duurzame energie- en energiebesparingsprojecten in de provincie. Het betreffen risicovolle leningen, doorgaans zijn dit leningen die andere financiers op basis van het risicoprofiel niet wensen te verstrekken. Het kan hierdoor voorkomen dat de marktwaarde van de uitstaande leningen lager is dan de nominale waarde van de leningen, wat een direct effect kan hebben op de waardering van de verstrekte lening door de provincie aan EEF. Hiervoor is een voorziening van € 3,1 mln. opgenomen.

Het bruto risico bestaat uit € 14,1 mln. minus de voorziening van € 3,1 mln. is € 11,0 mln. De kans is 50% gelijk aan het uitgangspunt in de Handreiking financieringsinstrumenten 2020 .

Beheersmaatregelen:

• De waardering van de verstrekte lening aan EEF wordt jaarlijks bij de jaarrekening getoetst.

Provinciale Staten (PS) hebben in juli 2017 besloten om de buitendijkse ontwikkeling van de Maritieme Servicehaven Noordelijk Flevoland (MSNF) risicodragend te ontwikkelen en hiertoe investeringskrediet beschikbaar te stellen. In juni 2019 hebben PS de Servicehaven een maatschappelijke functie toegekend. In december 2018 en vervolgens in juli 2023 is het investeringskrediet verhoogd. In 2022 is op basis van een Monte Carlo risicoanalyse een risicobedrag van € 4,0 mln. in het weerstandsvermogen opgenomen. In september 2022 is het inpassingsplan voor de MSNF onherroepelijk geworden. In 2024 en 2025 is er gewerkt aan de privaatrechtelijke overeenkomsten en de aanbestedingsdocumenten. De volgende stap in de daadwerkelijke realisatie van de MSNF is het starten van de aanbestedingsprocedure. Hiertoe dient er voldoende investeringskrediet te zijn en een sluitende businesscase met een acceptabele terugverdientermijn. In tweede kwartaal van 2026 is een geactualiseerde raming gemaakt. De uitkomst daarvan is dat het investeringskrediet niet toereikend zou zijn voor een verantwoorde aanbestedingsprocedure. In augustus 2026 hebben GS besloten om een geactualiseerd investeringsvoorstel aan PS voor te leggen (geplande besluitvorming oktober 2026).

In juni 2024 is bij het vaststellen van de jaarstukken 2023 door PS besloten in de 'Brede Bestemmingsreserve' een oormerk op te nemen van € 2,0 mln. Die middelen zijn nodig als gedeeltelijke dekking van de hogere rentelasten in de bouwfase. PS hebben eerder al een nieuwe uitvoeringsreserve ingesteld, waar momenteel € 3,0 mln. in zit, voor hetzelfde doel. In het Statenvoorstel van oktober 2026 wordt voorgesteld om de middelen uit de 'Brede Bestemmingsreserve' over te hevelen naar de uitvoeringsreserve 'MSNF'. Op die wijze is het eenvoudiger om de besteding van de middelen inzichtelijk te maken. Wij onderkennen een aantal risico’s in de ontwikkeling van de MSNF.

De geraamde kosten voor de realisatie van de MSNF zijn de laatste jaren fors zijn gestegen. De geraamde inkomsten (marktconforme canon) zijn weliswaar ook gestegen, maar in absolute zin minder hard dan de kosten. Daarmee is het benodigde investeringskrediet toegenomen en de looptijd van de businesscase langer dan een aantal jaren geleden. Bij de besluitvorming over het investeringskrediet (oktober 2026) is ook ingegaan op de looptijd van de businesscase en de financieringsrisico’s. Voorgesteld is om de risicoreservering in het weerstandsvermogen onveranderd te laten. Eventuele tegenvallers in de businesscase kunnen opgevangen worden binnen de afspraken van de erfpachtovereenkomst. Om te voorkomen dat de looptijd te lang wordt worden verschillende beheersmaatregelen genomen. In 2027 start de aanbestedingsprocedure. Wanneer die is afgerond zullen wij de risicoberekening actualiseren, omdat het op dit moment nog niet tot betere inzichten leidt.
Vanwege de financiële omvang zullen wij externe financiering nodig hebben. Daardoor krijgen we ook te maken met een renterisico. Wanneer de rente hoger is dan dat wij hebben geraamd zal de terugverdientijd toenemen.

Beheersmaatregelen
Onderstaande beheersmaatregelen worden (onder meer) getroffen:

• Aanbestedingsfase: voorafgaand aan de gunning dient aan de volgende voorwaarden te zijn voldaan:
  • er zal niet gegund worden bij een aanbestedingsresultaat dat boven budget is;
  • er zijn juridisch bindende grondovereenkomsten met het Rijk, Waterschap en gemeente Urk;
  • met individuele bedrijven en het consortium MSNF zijn juridische bindende overeenkomsten over langjarige afname gesloten;
  • op het moment dat de aanbesteding is geslaagd zullen wij de externe financiering daadwerkelijk aantrekken;
  • met voorstaande punten wordt voorkomen dat er rentelasten zijn zonder dat die kunnen worden vergoed vanuit de opbrengsten (uit erfpacht);
  • om het renterisico te beperken zijn wij voornemens om de rente zo lang mogelijk vast te zetten, wanneer dat past binnen de businesscase. De tarieven voor langlopende leningen zijn namelijk lager dan voor kortlopende leningen en er is dan ook meer zekerheid over de financieringslast.

• Realisatie- en exploitatiefase:
  • begeleiding realisatie door afdeling INFRA en uitvoering binnen de projectbeheerssystemen van deze afdeling;
  • periodieke rapportage over de voortgang van de realisatie van het project 'MSNF' aan GS en PS;
  • voor de monitoring van de voortgang wordt aangesloten bij de reguliere P&C cyclus.

Op 26 februari 2025 hebben PS besloten om geen wensen en bedenkingen kenbaar te maken op het voorgenomen besluit van Gedeputeerde Staten (GS) om een garantstelling van maximaal € 5,0 mln. te verlenen voor de lening tussen Batavialand en Maatschappelijk Financieren. De lening heeft als doel de inhoudelijke doorontwikkeling van Batavialand mogelijk te maken. Ter dekking van het financiële risico dat voortvloeit uit deze garantstelling is gelijktijdig besloten om een bedrag van (maximaal) € 3,75 mln. toe te voegen aan de 'Algemene Reserve'. Deze storting van € 3,75 mln. in de 'Algemene reserve' is al financieel verwerkt. Batavialand werkt momenteel aan het verkrijgen van de lening en onderzoekt tevens of de omvang hiervan lager kan worden vastgesteld. Een eventuele verlaging van het Flevolands risico wordt overwogen zodra Batavialand de definitieve begroting voor inhoudelijke doorontwikkeling heeft afgerond en er voldoende zekerheid bestaat over het verwerven van hierin opgenomen benodigde fondsen. Op dit moment is de garantstelling nog niet formeel afgegeven. Omdat de storting ter dekking van dit risico al heeft plaatsgevonden en de kans op optreden reëel is, is deze al in het risico profiel opgenomen.

Beheersmaatregelen
Om de risico’s te beperken wordt het financiële toezicht vanuit de provincie op Batavialand versterkt. Afspraken hierover worden als onderdeel van de garantstelling uitgewerkt.

Digitalisering is inmiddels verweven met vrijwel alle werkzaamheden van de provincie: van interne bedrijfsvoering tot de uitvoering van provinciale taken in de buitenruimte en dienstverlening aan inwoners, ondernemers en ketenpartners. Daarmee zijn onze provinciale taken, dienstverlening en interne processen in hoge mate afhankelijk van betrouwbare informatie, veilige systemen en zorgvuldig toegangsbeheer.
Tegelijkertijd verandert het dreigingsbeeld snel door geopolitieke spanningen, cybercriminaliteit en de snelle ontwikkeling van AI. Deze ontwikkelingen vergroten de kans op verstoringen, datalekken en misbruik van systemen. Daarom moet informatieveiligheid aantoonbaar op orde zijn. De provincie werkt hiervoor volgens de verplichte Baseline Informatieveiligheid Overheid (BIO), die geldt als gemeenschappelijk normenkader voor alle overheden. Daarnaast is vanaf 15 augustus 2026 de Cyberbeveiligingswet (CBW) van kracht, de Nederlandse uitwerking van de Europese NIS2-richtlijn. Deze wet brengt een zorgplicht, meldplicht en toezicht door de Rijksinspectie Digitale Infrastructuur (RDI) met zich mee.
Omdat onze provincie ook de maatschappijkritische infrastructuur beheert zoals de procesbesturing van bruggen, sluizen en verkeersregelinstallaties, kan ook de Europese CER-richtlijn relevant worden. Deze wordt in Nederland uitgewerkt via de Wet Weerbaarheid Kritieke Entiteiten (WWKE). Ook daarin zijn een zorgplicht, meldplicht en toezicht op de naleving opgenomen.
Met de komst van Defensie neemt de relevantie van Flevoland voor statelijke actoren toe en verandert het dreigingsbeeld.

De opkomst van digitale ontwikkelingen zoals AI en de nieuwe Archiefwet maken het extra belangrijk om informatie en toegang tot informatie risicogebaseerd te classificeren zodat we ook de autorisaties op passende wijze kunnen implementeren. Ook de kwaliteit en betrouwbaarheid van onze data vraagt aandacht, omdat onjuiste of onvolledige informatie direct invloed kan hebben op onze besluiten en maatschappelijke inrichtingskeuzes.

De kans op het voltrekken van het risico handhaven we op 40%.  
Enerzijds zijn er de snelle ontwikkelingen, zoals de geopolitieke situatie van Europa, de sterk toegenomen dreigingen vanuit statelijke actoren en op AI gebaseerde aanvalstechnieken. Evenals nieuwe Europese wetten op het gebied van cybersecurity alsmede de aanhoudende dreiging van cybercriminaliteit. Er is tevens een risico op een boete op basis van de (nieuwe) wet CBW.  
Anderzijds is er flink vooruitgang geboekt in de digitale transformatie, waardoor er verouderde systemen zijn uitgefaseerd en nieuwe modernere monitoring en detectie middelen beschikbaar zijn gekomen.  
Feit blijft dat we continu alert moeten blijven op een cyberaanval omdat dit direct kan leiden tot een ernstige verstoring van kerntaken van de provincie. Indirecte kosten kunnen betrekking hebben op extra personele inzet en/of vervanging van IT-apparatuur. 

De provincie heeft diverse beheersmaatregelen onderhanden:

• (verdere) implementatie van de vernieuwde ‘baseline informatieveiligheid overheid’ (BIO) rekening houdend met de Cyberbeveiligingswet (Cbw);
• implementatie van het internationale normenkader ISO 27001;
• uitvoering van risicomanagement op de generieke faciliteiten van informatieverwerking;
• uitvoering en implementatie van het uitvoeringsplan Digitale weerbaarheid;
• bewustwording binnen de organisatie vergroten, wat een wettelijke verplichting in 2024 is geworden vanuit de Europese NIS2 en Nederlandse CBW.

Groeifonds Flevoland B.V. heeft als doel het versterken van de economische structuur en het stimuleren van de werkgelegenheid in de provincie. Dit doet zij door het participeren in alsook het aangaan en verstrekken van (achtergestelde) geldleningen aan vennootschappen en andere ondernemingen die in de ruimste zin een bijdrage leveren aan dit doel.

De Nederlandse Staat en provincie Flevoland zijn elk voor 50% eigenaar van deze entiteit. De provincie heeft in totaal een kapitaalstorting ter hoogte van € 10,7 mln. gedaan in Groeifonds. Ultimo 2025 heeft de provincie op basis van een uitgevoerde analyse geconcludeerd dat er geen sprake is van een risico op een waardevermindering in de door Groeifonds uitgezette participaties. Ter budgettaire afdekking van het maximaal inherent financieel risico (25%) dat gelopen wordt met het Groeifonds heeft de provincie een bedrag van € 1,7 gestort in de 'Algemene reserve'  (63%) (weerstandscapaciteit) en is er € 1,0 mln. in de reserve 'Economisch programma' opgenomen (37%).  

De kans van 25% is gelijk gesteld aan het risico voor soortgelijke participaties (zie Risicobeleid en Risicoberekeningsmethodiek in document ‘Risicobeleid en Risicoberekeningsmethodiek Groeifonds’). Het bruto risico bedraagt 63% van € 10,7 mln. = € 6,74 mln. gelijk aan het deel dat via de ‘Algemene reserve’ is afgedekt.

Beheersmaatregelen:

• de waardering van de verstrekte lening aan Groeifonds wordt jaarlijks bij de jaarrekening getoetst;
• het Groeifonds heeft een revolverendheidseis van 100%;
• de fondsbeheerder is door middel van een aandeelhoudersinstructie opgedragen om voorafgaand aan het verstrekken van financiering aan een ondernemer een berekening te maken van het mogelijk verlies op een financiering. Tevens voor de hele portefeuille;
• hierbij heeft de fondsbeheerder de restrictie dat het gehele risico op de portefeuille (op een duurzame waardevermindering van het gestorte aandelenkapitaal) niet groter mag zijn dan 25%, hetgeen gelijk staat aan de risicobereidheid van de aandeelhouders.

  Alle organisaties moeten aan de AVG ('Algemene Verordening Gegevensbescherming') voldoen. Hierop wordt toezicht gehouden door de Autoriteit Persoonsgegevens (AP). De maximale boete, bij het niet naleven van de wet, is substantieel en afhankelijk van de omvang van de overtreding, het omzetniveau en de soort overtreding.
De gegevensverwerkingen binnen de provincie hebben vooral betrekking op eigen medewerkers, aanvragers en verzoekers van provinciale diensten en zakelijke relaties. De kans op het risico is ongewijzigd gebleven. De borging van privacy vraagt blijvende aandacht, omdat digitalisering steeds nadrukkelijker onderdeel is van provinciale taken, dienstverlening en interne processen. De provincie ontwikkelt zich naar een organisatie waarin data, beleid en wetgeving beter samenkomen en waarin keuzes inzichtelijk en uitlegbaar worden gemaakt. Dat vraagt niet alleen om goede systemen, maar ook om zorgvuldig omgaan met persoonsgegevens in de dagelijkse praktijk. 
 
Privacy wordt daarom verder structureel verankerd in beleid en uitvoering. Het verwerken van persoonsgegevens, het naleven van wettelijke verplichtingen en het tijdig beoordelen van privacy risico’s worden onderdeel van regulier werken, projecten en informatie-uitwisseling met partners. Medewerkers worden daarbij ondersteund met trainingen, bewustwordingssessies en advies op maat per casus. Zo wordt gewerkt aan een privacy bewuste organisatiecultuur waarin bescherming van persoonsgegevens hoort bij digitaal vakmanschap, betrouwbare dienstverlening en digitale weerbaarheid. 

Het verbeterplan loopt als onderdeel van het programma ‘Digitale Weerbaarheid’. Daarmee wordt de borging van privacy verbonden aan informatieveiligheid, bewustwording, zorgvuldig datagebruik en het versterken van de informatiepositie van de provincie. 
 
De interne audit op de Wet politiegegevens (WPG) laat nog steeds een verhoogd risico zien. Een verbeterplan voor de implementatie van deze wet loopt.

Bij risicovolle processen wordt vooraf beoordeeld welke privacyrisico’s kunnen ontstaan. Daarvoor worden Data Protection Impact Assessments (DPIA’s) uitgevoerd. De meeste DPIA’s zijn grotendeels afgerond. Voor nieuwe of gewijzigde processen is externe capaciteit beschikbaar, zodat privacy risico’s tijdig kunnen worden beoordeeld en passende maatregelen kunnen worden getroffen.

Daarnaast zijn op het gebied van privacy en gegevensbescherming de volgende beheersmaatregelen in uitvoering:

• het verwerkingsregister wordt actueel gehouden, zodat inzichtelijk blijft welke persoonsgegevens de provincie verwerkt, met welk doel en onder welke voorwaarden;
• voor de implementatie van de Wet politiegegevens wordt het verbeterplan uitgevoerd naar aanleiding van de herhaalde externe audit;
• de implementatie van de EU AI Act loopt, inclusief het verder inrichten van het algoritmeregister. Daarmee wordt inzichtelijker waar algoritmen worden ingezet en welke waarborgen nodig zijn;
• het integrale camerabeleid is opgesteld, zodat het gebruik van cameratoezicht duidelijker wordt gekoppeld aan doelbinding, proportionaliteit en zorgvuldige omgang met beelden;
• de inzet van Privacy Officers wordt uitgebreid om projecten, processen en gegevensuitwisselingen tijdig te kunnen adviseren en toetsen;
• er wordt een nieuwe Functionaris Gegevensbescherming aangesteld. Deze stelt een jaarrapportage over 2026 op, waarmee bestuur en organisatie beter zicht krijgen op de voortgang, aandachtspunten en resterende privacy risico’s.

Bewust omgaan met persoonsgegevens moet onderdeel zijn van de dagelijkse werkzaamheden en van projecten met een informatiecomponent. Dit hoort bij ambtelijk vakmanschap en digitale weerbaarheid. Sinds april 2025 loopt hiervoor een meerjarige programmatische aanpak, ondersteund door een externe partij. Voor nieuwe medewerkers is dit een verplicht onderdeel van het onboarding proces, zoals de wet voorschrijft.  

Lelystad Airport Businesspark (LAB). De provincie heeft een financieel belang via het geplaatste aandelenkapitaal en via leningen die in het verleden zijn verstrekt voor de financiering van het werkkapitaal. OMALA is verantwoordelijk voor de aankoop, ontwikkeling en verkoop van gronden binnen het bedrijventerrein, waaronder LAB I.

In 2025 laat de ontwikkeling een positiever beeld zien dan in eerdere jaren. Door de verkoop van een aanzienlijke hoeveelheid grond is een groot deel van de eerdere achterstand in de grondexploitatie ingelopen. Het besluit over het in gebruik nemen van Lelystad Airport voor groot handelsverkeer heeft vooral gevolgen voor de grondexploitatie van het deelgebied Flight District. Voor het overige deel van het bedrijventerrein is het risico beperkter. Dit hangt samen met het aantal gerealiseerde verkopen en de verwachting dat toekomstige verkopen niet tegen lagere prijzen hoeven plaats te vinden.

Het strategisch risico is dat de grondexploitatie van OMALA een negatief resultaat laat zien. Dit kan gebeuren wanneer de verkoop van gronden uitblijft, later plaatsvindt dan gepland of tegen lagere prijzen dan verwacht, of wanneer de kosten voor de ontwikkeling hoger zijn dan geraamd.

Op dit moment zijn er geen openstaande leningen aan OMALA.

Beheersmaatregelen
Om de risico’s rond de grondexploitatie te beperken, zijn de volgende maatregelen getroffen:

• tussen de betrokken aandeelhouders zijn duidelijke afspraken gemaakt over de sturing en beheersing van OMALA. Daarbij is vastgelegd welke investeringsbeslissingen vooraf ter goedkeuring aan de aandeelhouders worden voorgelegd;
• de kosten binnen de grondexploitatie zijn verlaagd. Dit betreft onder meer besparingen op onderdelen van de bedrijfsvoering;
• de grondexploitatie wordt periodiek geactualiseerd, waarbij ook externe deskundigen worden betrokken. De uitkomsten hiervan worden besproken en beoordeeld door het bestuur van OMALA en de aandeelhouders;
• voor het verstrekken van leningen aan OMALA is een maximum afgesproken, waarmee het financiële risico voor de provincie wordt begrensd;
• OMALA rapporteert ieder kwartaal aan de aandeelhouders over de voortgang van de grondexploitatie en de financiële positie. Deze rapportages worden elk kwartaal ambtelijk besproken en minimaal eens per half jaar ook bestuurlijk geëvalueerd;
• Schiphol Real Estate B.V. (SRE) heeft een aandeel overgenomen in het deelgebied Flight District. Hierdoor is het risico voor provincie Flevoland op dit onderdeel verminderd.

Informatievoorziening is van belang voor de uitvoering van provinciale taken, de onderbouwing van besluiten en de verantwoording daarover. Daarbij gaat het om informatie die vindbaar, betrouwbaar en bruikbaar is. De verdere ontwikkeling richt zich op betere samenhang tussen data, werkprocessen en wet- en regelgeving.
De eisen aan informatievoorziening nemen toe. Dit komt onder meer door de Woo, de Archiefwet en privacywetgeving. Ook ontwikkelingen zoals AI, cloudgebruik en datagedreven werken hebben invloed op de manier waarop informatie wordt vastgelegd, beheerd en gebruikt. Wanneer informatiebeheer, digitale voorzieningen en wettelijke eisen onvoldoende op elkaar aansluiten, kunnen risico’s ontstaan voor openbaarmaking, dienstverlening, bedrijfsvoering, besluitvorming en beveiliging.

Het risico heeft vooral betrekking op versnipperde informatie, onvoldoende datakwaliteit en afhankelijkheden in digitale voorzieningen. Dit kan gevolgen hebben voor de kwaliteit van beleidsvoorbereiding, uitvoering en verantwoording.
Het risicobedrag wordt geschat op € 0,3 mln.

De provincie heeft diverse beheersmaatregelen onderhanden:

• verdere uitwerking van de opgave Digitalisering en de ontwikkeling van de informatievoorziening;
• verdere inrichting van Informatie Ondersteund Werken, met aandacht voor informatiebeheer, werkprocessen en wettelijke eisen;
• verbetering van datakwaliteit, vindbaarheid en betrouwbare vastlegging van informatie;
• versterking van digitale kennis en vaardigheden;
• aandacht voor cloudgebruik, leveranciersafhankelijkheid en digitale autonomie;
• voortzetting van interne en interprovinciale samenwerking op het gebied van digitalisering en informatievoorziening.

Het risico bestaat dat de middelen in de voorziening 'APPA' (Algemene Pensioenwet Politieke Ambtsdragers) niet toereikend zijn om aan de toekomstige pensioenverplichtingen te voldoen. Jaarlijks wordt door PROambt een actuariële berekening ten tijde van het opstellen van de jaarrekening van de benodigde middelen in de voorziening 'APPA' ten behoeve van de jaarrekening opgesteld. De onderliggende variabelen zijn onder meer de rente, de levensverwachting van en het aantal bestuurders, de huidige leeftijd van de uitkeringsgerechtigde en het behaalde rendement op de uitzettingen. Omdat deze variabelen constant aan verandering onderhevig zijn fluctueert het benodigde bedrag met als mogelijk gevolg dat er een extra storting moet plaatsvinden in de voorziening 'APPA' om deze op peil te houden. Dit heeft zich in afgelopen jaren meerdere malen voorgedaan.
Per 2028 zal de APPA volledig overgaan naar het ABP en het nieuwe pensioenstelsel. Bij deze overgang wordt rekening gehouden met vermeerdering van de actuariële berekening en het dekkingsgraadpercentage. Deze gevolgen worden al m.i.v. de jaarrekening 2025 meegenomen.

Het risico is ongewijzigd ten opzichte van de Programmabegroting 2026.

Beheersmaatregel
De frequentie van jaarlijkse actualisatie voorkomt dat er in enig jaar te veel of te weinig dekking is voor de betreffende verplichtingen in dit kader.

Op grond van de Wet milieubeheer is de provincie verantwoordelijk voor de eeuwigdurende nazorg van gesloten stortplaatsen. Om deze nazorg te financieren, worden bij de exploitanten heffingen opgelegd. Het hiermee opgebouwde vermogen is ondergebracht in het Provinciaal Fonds Nazorg Gesloten Stortplaatsen Flevoland (Nazorgfonds).

Het vermogen van het Nazorgfonds moet voldoende rendement opleveren om zowel de jaarlijkse nazorgkosten als de toekomstige verplichtingen te kunnen betalen. Het fonds hanteert daarbij een langjarig doelrendement van gemiddeld 4,4%.

De provincie onderkent het risico dat het daadwerkelijk behaalde rendement lager uitvalt dan dit doelrendement. In dat geval bestaat het risico dat het vermogen van het Nazorgfonds op termijn niet toereikend is om aan alle verplichtingen te voldoen.
Dit risico kent twee aspecten:

• de lange termijn (eeuwigdurend);
• de korte termijn (de meerjarige begrotingshorizon tot vijf jaar).

Lange termijn
Wanneer over de zeer lange termijn het doelrendement van gemiddeld 4,4% structureel niet wordt gehaald, is een aanvullende kapitaalstorting nodig om het fonds voldoende vermogen te geven om de nazorgkosten blijvend te kunnen dekken. Voor gesloten stortplaatsen, momenteel alleen Het Friese Pad, draagt de provincie dit risico volledig.
Het uitgangspunt blijft dat bij een eeuwigdurende beleggingshorizon een gemiddeld rendement van 4,4% over de lange termijn haalbaar is. Daarom is dit langetermijnrisico op dit moment niet meegenomen in het berekende risicobedrag.

Korte termijn
Op de korte termijn kunnen lagere rendementen leiden tot (tijdelijke) verliezen. Hierdoor kan het eigen vermogen van het Nazorgfonds negatief worden. In dat geval zijn de beleggingsopbrengsten onvoldoende om de jaarlijkse nazorgkosten en de noodzakelijke opbouw van verplichtingen te dekken. Als dit zich voordoet, moet de provincie het eigen vermogen van het fonds voor Het Friese Pad aanvullen.
Voor de bepaling van het risico is uitgegaan van het positieve rendement over 2025 van ongeveer 5,3% wat hoger is dan de rekenrente van 4,4%. Voor de jaren 2026 tot en met 2030 hebben wij uit voorzichtigheid gerekend met een gemiddeld rendement van 3%, in plaats van het doelrendement. Dit leidt tot een potentiële financiële impact van ongeveer € 0,2 mln. per jaar. De kans dat dit risico zich voordoet is ingeschat op 50%.

Beheersmaatregelen
Het vermogensbeheer van het Nazorgfonds is uitbesteed aan een externe vermogensbeheerder, ABN AMRO MeesPierson. Samen met deze beheerder wordt binnen de geldende wettelijke kaders en het vastgestelde risicoprofiel gewerkt aan een passende samenstelling van de beleggingsportefeuille. Daarbij wordt rekening gehouden met de actuele marktomstandigheden, met als doel een zo goed mogelijk rendement te behalen bij een aanvaardbaar risico .

Met de komst van de Omgevingswet in 2024 is het voor sommige bedrijven verplicht dat provincies, in haar rol als bevoegd gezag (vergunningverlener), een financiële zekerstelling op te nemen in de vergunning (onder andere artikel 13.5 van de Omgevingswet en afdeling 8.3 van het Omgevingsbesluit). Hiermee borgt het bevoegd gezag dat de vergunninghouder voldoende financiële middelen heeft om de vergunningvoorschriften na te komen. Of om eventuele aansprakelijkheid voor schade aan de fysieke leefomgeving te kunnen afdekken. Er wordt onderscheid gemaakt naar 2 categorieën bedrijven: bedrijven waar een financiële zekerstelling in de vergunning moet worden opgenomen (zogenoemde Seveso inrichtingen) en bedrijven waar het kan worden overwogen, zoals afvalbedrijven. Voor het toepassen van dit instrument is een beleidsregel vastgesteld door de provincie.

Op dit moment is bij de meeste relevante bedrijven nog geen financiële zekerheidstelling opgenomen. De provincie zal dit bij bedrijven waar dat vereist is, alsnog gaan realiseren. De opdracht hiervoor ligt bij onze omgevingsdiensten, de Omgevingsdienst Flevoland & Gooi en Vechtstreek en de Omgevingsdienst Noordzeekanaalgebied.

Dit proces zal veel (doorloop) tijd vergen. Als ondertussen bij bedrijven wordt geconstateerd dat deze zich niet aan de voorschriften van de vergunning dan wel de wettelijke bepalingen hierover houden en er nog geen sprake is van een financiële zekerstelling loopt de provincie een financieel risico.

Bovendien loopt de provincie een financieel risico als er sprake is van onvergunde activiteiten waarvoor de provincie bevoegd gezag is. Dit risico kan ook in de toekomst niet worden afgedekt met een financiële zekerstelling bij het bedrijf.

Op grond van de ervaring in de laatste 20 jaar bedraagt het risico -op dit moment- circa € 1,0 mln. De kans wordt laag ingeschat.

Beheersmaatregelen:

• het in kaart brengen van de bedrijven waarvoor een financiële zekerstelling moet worden gerealiseerd en dit opnemen in de vergunning;
• overleg en afstemming over de aanpak en werkwijze met andere provincies;
• afstemming met de omgevingsdiensten in haar rol als vergunningverlener en toezichthouder (bevoegd gezag).

De resterende financiële risico's bedragen circa € 0,1 mln.

Onder meer de volgende risicovolle ontwikkelingen kunnen worden genoemd zonder dat deze kunnen of worden gekwantificeerd:

Flevokust Haven
Flevokust Haven is in het derde kwartaal van 2018 in gebruik genomen. Eén deel van het terrein (terreindeel B) is voor de middellange termijn verpacht aan een containerterminalbedrijf. Het andere deel (terreindeel A) is in de afgelopen jaren voor kortere perioden verhuurd aan verschillende logistieke bedrijven. Per 1 augustus is dit terreindeel ook verhuurd aan hetzelfde containerterminalbedrijf tot 31-12-2026. De gesprekken voor een langjarige overeenkomst per 01-01-2027 zijn vergevorderd.

In 2024 zijn verzakkingen geconstateerd in delen van de terreinverharding. Het uitgevoerde onderzoek naar de oorzaak hiervan is inmiddels afgerond. Op basis van de analyses wordt geconcludeerd dat sprake is van nazetting van de oorspronkelijke bodem. Dit betreft een natuurlijk proces waarbij de bodem zich over een langere periode blijft zetten, met gevolgen voor de stabiliteit van de terreinverharding.

De mogelijkheden om een derde partij aansprakelijk te stellen voor de ontstane schade zijn onderzocht door een juridisch expert. Op basis van de huidige inzichten is de provincie geheel verantwoordelijk voor toekomstige herstelkosten.

In overleg met de exploitant en op advies van deskundigen is besloten om herstel van de terreinverharding voorlopig uit te stellen. Het terrein krijgt minimaal één jaar extra tijd om verder na te zetten. Hiermee wordt voorkomen dat op korte termijn herstelmaatregelen worden uitgevoerd die later mogelijk opnieuw noodzakelijk blijken. Tevens wordt onderzocht of toekomstige herstelmaatregelen gecombineerd kunnen worden met investeringen van de exploitant gericht op optimalisatie van de logistieke inrichting van het terrein.

Omdat het definitieve moment van herstel nog niet is vastgesteld en ook de uiteindelijke herstelmethode nog nader moet worden bepaald, kan op dit moment geen betrouwbare raming van de benodigde investering worden opgesteld. Ingeschat wordt dat het gaat om een bedrag van enkele miljoenen. De gevolgen worden daarom voorlopig als kwalitatief risico opgenomen in de begroting 2027.

De provincie blijft de ontwikkeling van de bodem en de terreinverharding monitoren. Zodra meer duidelijkheid bestaat over het herstelmoment, de benodigde maatregelen en de daadwerkelijke financiële consequenties, zal dit worden verwerkt.

Grote infrastructurele projecten
Nieuwe projecten/investeringen Infra vallen onder 'Programma Mobiliteit en Ruimte' en onderhoudsprojecten onder het 'Programma Onderhoud'. De dekking is bij beide programma's meerjarig ingeregeld, waarbij keuzes qua prioritering en/of planning in de tijd kunnen plaatsvinden. In principe kan middels prioritering en tijdsfasering het financieel risico worden beheerst.

Oeverprogramma
Een groot meerjarig onderhoudsproject is het 'Oeverprogramma' dat in 2024 is gestart. Dit project is in 6 tranches verdeeld, die ieder apart worden aanbesteed.  De daadwerkelijke realisatie hiervan is reeds gestart en verloopt volgens planning. Vooralsnog is er geen sprake van een overstijgend financieel risico, dat niet is gedekt.

Dossier Stikstof
Juridische en beleidsontwikkelingen
Op 29 mei 2019 verklaarde de Raad van State het 'Programma Aanpak Stikstof' (PAS) ongeldig als basis voor vergunningverlening. Sindsdien geldt dat voor activiteiten die stikstofdepositie veroorzaken op stikstofgevoelige Natura 2000-gebieden een natuurvergunning vereist kan zijn. Met de inwerkingtreding van de Omgevingswet per 1 januari 2024 is dit toetsingskader voortgezet.
In 2024, 2025 en 2026 is het juridisch kader verder aangescherpt door richtinggevende uitspraken van de Raad van State:

• extern salderen en additionaliteit (28 februari 2024): stikstofruimte mag alleen worden ingezet als voldoende is onderbouwd dat deze ruimte niet nodig is voor het voorkomen van verslechtering of het behalen van de instandhoudings- en hersteldoelen van Natura 2000-gebieden (additionaliteitsvereiste);
• intern salderen vergunningplichtig (18 december 2024): intern salderen is vergunningplichtig geworden. Hierdoor zijn meer activiteiten vergunningplichtig en zijn de mogelijkheden om intern salderen als oplossing voor vergunningverlening toe te passen beperkt;
• doorwerking gewijzigde jurisprudentie (14 januari 2026): de gewijzigde lijn ten aanzien van intern salderen heeft ook gevolgen voor ruimtelijke plannen en bestemmingsplannen.

Hierdoor is vergunningverlening juridisch complexer en risicovoller geworden. Per project is een deugdelijke, gebiedsspecifieke ecologische onderbouwing vereist. Ook voor ontwikkelingen op grotere afstand van Natura 2000-gebieden moet worden beoordeeld of sprake kan zijn van relevante stikstofdepositie.

Effect van landelijke ontwikkelingen
Op 26 juni 2026 heeft het kabinet een omvangrijk pakket aan maatregelen aangekondigd om de stikstofuitstoot structureel te verminderen en ruimte te creëren voor natuur, landbouw, woningbouw en andere maatschappelijke en economische ontwikkelingen. Het pakket richt zich onder meer op emissiereductie in de landbouw, doelsturing, gebiedsgerichte maatregelen, natuurherstel en het verbeteren van de mogelijkheden voor vergunningverlening.
Het kabinet heeft daarnaast aangekondigd de wettelijke stikstofdoelen te willen aanpassen en nieuwe emissiedoelen voor verschillende sectoren wettelijk te verankeren. De verdere uitwerking van het maatregelenpakket en de benodigde wet- en regelgeving vindt nog plaats. De aangekondigde maatregelen hebben vooralsnog geen direct juridisch effect op de vergunningverlening. Zolang wet- en regelgeving niet is gewijzigd en de huidige jurisprudentie van kracht blijft, moet vergunningverlening plaatsvinden binnen het bestaande juridische kader. De landelijke ontwikkelingen bieden perspectief op meer ruimte voor vergunningverlening, maar de juridische borging en daadwerkelijke effecten van de maatregelen moeten nog worden gerealiseerd.

Situatie in Flevoland
Flevoland kent geen stikstofgevoelige Natura 2000-gebieden binnen de provinciegrenzen, maar draagt wel bij aan stikstofdepositie op omliggende gebieden, waaronder de Veluwe en De Wieden-Weerribben.
In juni 2026 heeft de provincie haar Strategie stikstof, doelsturing en bedrijfsplannen met PS gedeeld. Met deze strategie wordt ingezet op een verdere ontwikkeling van de stikstofaanpak van een benadering die primair is gericht op depositie naar een aanpak waarin het terugdringen van stikstofemissies centraal staat. Daarbij wordt gewerkt aan doelsturing, waarbij bedrijven op basis van emissiedoelen en bedrijfsplannen werken aan aantoonbare en geborgde emissiereductie. De strategie wordt verder uitgewerkt in een stappenplan. Hierbij wordt onder meer gewerkt aan het inzichtelijk maken van de milieugebruiksruimte, gebiedsgerichte uitwerking, emissiedoelen en -plafonds, bedrijfsplannen en monitoring. De provincie zet in op:

• agrarische emissiereductie en innovatie;
• beperking van veldemissies;
• gebiedsgerichte emissiereductie;
• doelsturing en bedrijfsplannen;
• actieve verwerving van stikstofruimte, onder meer via een stikstofbank;
• monitoring van emissie- en depositietrends ten behoeve van additionaliteit.

Projecten onder druk
Door het aangescherpte juridische kader ondervinden meerdere ruimtelijke, economische en infrastructurele projecten vertraging of een verhoogd juridisch risico. De mogelijkheden voor vergunningverlening zijn afhankelijk van de ontwikkeling van de stikstofbelasting, beschikbare stikstofruimte en de mogelijkheid om juridisch houdbaar aan te tonen dat geen sprake is van significante gevolgen. De aangekondigde landelijke aanpak en de Flevolandse strategie bieden perspectief op meer ruimte voor vergunningverlening door structurele emissiereductie. De daadwerkelijke ruimte ontstaat echter pas wanneer maatregelen voldoende zijn uitgewerkt, juridisch zijn geborgd en aantoonbaar leiden tot emissiereductie.

PAS-melders en Maatwerkprogramma PAS-melders
In Flevoland betreft het circa 130 PAS-melders. Dit zijn bedrijven die onder het PAS een melding hebben gedaan voor een beperkte emissietoename en na vernietiging van het PAS alsnog vergunningplichtig zijn geworden.
Het oorspronkelijke 'PAS-legalisatieprogramma' liep tot 28 februari 2025. In 2026 is de wettelijke aanpak verlengd en is het 'Maatwerkprogramma PAS-melders' vastgesteld. Met dit programma wordt ingezet op een individuele aanpak waarbij per PAS-melder wordt onderzocht welke oplossing mogelijk is. Daarbij kan onder meer worden gekeken naar emissiereductie, beschikbare stikstofruimte en andere passende oplossingen.
Het 'Maatwerkprogramma' biedt daarmee een breder palet aan oplossingsrichtingen voor PAS-melders. Tegelijkertijd blijft het onzeker of voor iedere PAS-melder tijdig een juridisch houdbare oplossing kan worden gevonden. De mogelijkheden zijn mede afhankelijk van beschikbare stikstofruimte, de ontwikkeling van de stikstofbelasting en de ruimte die het juridische kader biedt voor vergunningverlening.
De uitvoering van het 'Maatwerkprogramma' loopt door tot 1 maart 2028. Tot die tijd blijven PAS-melders kwetsbaar zolang hun situatie niet definitief is opgelost.

Overige vergunningplichtige bedrijven
Er zijn in Flevoland ook bedrijven die met terugwerkende kracht vergunningplichtig zijn geworden, onder andere doordat intern salderen vergunningplichtig is geworden. Daarnaast zijn er bedrijven die bij de oprichting of wijziging, op grond van de toen geldende wet- en regelgeving, niet vergunningplichtig waren, maar onder het huidige juridische kader wel vergunningplichtig kunnen zijn.
Dit betreft onder meer bedrijven die tijdens de PAS-periode meldingsvrij waren of gebruik hebben gemaakt van mogelijkheden die destijds niet vergunningplichtig waren. Voor deze bedrijven kan het verkrijgen van een natuurvergunning complex zijn zolang voldoende stikstofruimte en een juridisch houdbare onderbouwing van additionaliteit ontbreken.

Risico’s voor Flevoland

• Juridische complexiteit: besluiten over vergunningverlening en saldering zijn juridisch kwetsbaar en kunnen leiden tot bezwaar- en beroepsprocedures. De jurisprudentie blijft zich ontwikkelen.
• Beleidsmatige onzekerheid: het landelijke stikstofbeleid is sterk in ontwikkeling. De aangekondigde maatregelen kunnen op termijn meer ruimte bieden voor vergunningverlening, maar de juridische en beleidsmatige uitwerking daarvan is nog niet volledig duidelijk.
• Financiële onzekerheid: hoge kosten voor emissiereductie, verwerving van stikstofruimte en maatwerkoplossingen, in combinatie met onzekerheid over de beschikbaarheid en continuïteit van rijksmiddelen.
• Beperkte inzetbaarheid van stikstofruimte: aangekochte stikstofruimte kan niet zonder meer worden ingezet. Additionaliteit, juridische borging en tijdige inzet bepalen of ruimte daadwerkelijk beschikbaar is voor vergunningverlening.
• Onvoldoende aantoonbare reductie: wanneer onvoldoende aannemelijk kan worden gemaakt dat de stikstofbelasting op relevante Natura 2000-gebieden structureel afneemt, blijven de mogelijkheden voor saldering en vergunningverlening beperkt.
• Vergunningverlening: vergunningverlening blijft afhankelijk van de juridische en ecologische mogelijkheden binnen het geldende kader. Wanneer vergunningverlening aantrekt, kan daarnaast druk ontstaan op de beschikbare ambtelijke en juridische capaciteit.
• Projectvertraging: stagnatie of vertraging van grote ruimtelijke en infrastructurele projecten in Flevoland zoals 'Verbreding A6', wanneer additionaliteit niet kan worden aangetoond of de benodigde stikstofruimte niet tijdig beschikbaar is.
• PAS-melders: het risico dat PAS-melders, ondanks het 'Maatwerkprogramma PAS-melders', niet tijdig tot een juridisch houdbare oplossing komen en daardoor onzekerheid houden over hun bedrijfsvoering.
• Overige vergunningplichtige ondernemers: bedrijven die door gewijzigde jurisprudentie of het huidige wettelijke kader vergunningplichtig zijn geworden, kunnen moeite hebben om binnen het huidige kader een natuurvergunning te verkrijgen.
• Uitvoeringscapaciteit: wanneer vergunningverlening, de uitvoering van het 'Maatwerkprogramma PAS-melders' en de uitvoering van de nieuwe provinciale stikstofstrategie tegelijkertijd extra inzet vragen, kan druk ontstaan op de beschikbare deskundige en juridische capaciteit.

Beheersmaatregelen

• Budgetten: In maart 2020 hebben PS extra budgetten beschikbaar gesteld. Dit betrof een structureel budget voor vergunningverlening, toezicht en handhaving (circa € 0,3 mln.) en een incidenteel budget voor maatregelen en gebiedsprocessen (€ 2,5 mln.) dat zo nodig wordt opgehoogd. Bij de Perspectiefnota 2023-2026 is incidenteel een aanvullend bedrag van € 2,4 mln. beschikbaar gesteld.
• Deskundige capaciteit: structurele en incidentele inzet voor advisering aan GS, rapportage aan PS, deelname aan landelijke en interprovinciale overleggen (IPO, bestuurlijk overleg stikstof), vergunningverlening, ecologische advisering, juridische advisering en de uitvoering van de stikstofstrategie en het 'Maatwerkprogramma PAS-melders'.
• Aantonen dalende trend: versneld werken aan monitoring en rapportage van emissie- en depositietrends op omliggende Natura 2000-gebieden om de ontwikkeling van de stikstofbelasting en de mogelijkheden voor het onderbouwen van additionaliteit beter inzichtelijk te maken.
• Actieve verwerving stikstofruimte: gericht op het creëren van oplossingsmogelijkheden voor de legalisatie van PAS-melders en, waar juridisch mogelijk, ruimte voor nieuwe ontwikkelingen.
• Uitvoering nieuwe stikstofstrategie: de Strategie stikstof, doelsturing en bedrijfsplannen verder uitwerken en uitvoeren, gericht op daadwerkelijke en geborgde emissiereductie binnen Flevoland.
• Uitvoering 'Maatwerkprogramma PAS-melders': per PAS-melder de beschikbare oplossingsmogelijkheden in beeld brengen en bijdragen aan de uitvoering van het landelijke maatwerkprogramma.
• Aansluiting landelijke ontwikkelingen: de landelijke beleids- en juridische ontwikkelingen actief volgen en de Flevolandse aanpak waar mogelijk hierop laten aansluiten.

Specifieke uitkeringen (SPUK's)
De provincie ontvangt een deel van haar middelen via specifieke uitkeringen (SPUK’s) van het Rijk, die vaak geoormerkt zijn voor beleid op het gebied van energie, infrastructuur, openbaar vervoer, wonen en leefomgeving.

Het risico is:

• dat de bestedingen niet volledig voldoen aan de geldende (en vaak strikte) voorwaarden van de betrokken ministeries, waardoor uitkeringen (deels) kunnen worden teruggevorderd;
• daarnaast vormt de onzekerheid over de continuering van SPUK-regelingen na afloop van de huidige looptijd een financieel risico voor de dekking van structurele beleidstaken, bijvoorbeeld bij vaste aanstellingen van personeel die worden gedekt uit de SPUK CDOKE.

Beheersmaatregelen

• SiSa-verantwoording: Wij hanteren strikt tussentijdse controles op de rechtmatigheid van de uitgaven via de SiSa-systematiek (Single Information, Single Audit) vinden plaats om verrassingen bij de definitieve vaststelling te voorkomen.
• Monitoring en evaluatie: Naast de SiSa vindt er een inhoudelijke verantwoording plaats over de voortgang van de SPUK-doelen. Bij dreigende onderbesteding wordt tijdig gecommuniceerd met het Rijk en/of bijgestuurd.
• Financiële scheiding: SPUK-middelen worden in de administratie strikt gescheiden gehouden om vermenging met algemene middelen te voorkomen.

Vergezicht en belemmeringen
De externe context waarin Flevoland haar ambities realiseert is de laatste jaren verder verscherpt. De internationale instabiliteit is zichtbaar in Oekraïne en het Midden-Oosten, het krachtenveld in de wereld verandert door het optreden van bijvoorbeeld Rusland, de Verenigde Staten en China. Wanneer spanningen groeien werkt dat door in energieprijzen, grondstoffen, handelsketens, voedselzekerheid en veiligheid.

Daarnaast nemen uitvoeringsrisico’s voor wonen, economie, landbouw, natuur en bereikbaarheid toe. Dit komt bijvoorbeeld door klimaatverandering, schaarste aan water, druk op de energie-infrastructuur en nationale onzekerheden rond stikstof, netcongestie en drinkwater. Voor Flevoland betekent dit dat realisatie van provinciale doelen sterker afhankelijk wordt van externe randvoorwaarden, terwijl de maatschappelijke urgentie juist toeneemt. Dit vraagt om eigentijdse prioriteiten om te zorgen voor voldoende strategische autonomie, vroegtijdige signalering van belemmeringen, actieve agendering richting Rijk en partners, het investeren in partnerschap zowel regionaal en landelijk en strategische keuzes die effectief bijdragen aan regionale veerkracht en brede welvaart.

Vanuit welke perspectieven kijken overheden naar deze ontwikkelingen en hoe reageren wij als provincie op de dynamiek om ons heen? Wat betekenen deze ontwikkelingen voor de realisatie van provinciale doelen en ambities op korte en langere termijn? Kunnen we hierop voldoende sturen op uitvoering en gezamenlijke aanpak? Kan Flevoland tijdig anticiperen, keuzes kan maken en belemmeringen wegnemen zodat noodzakelijke ontwikkelingen worden gerealiseerd?

Ontwikkelingen:

• Mondiale geopolitieke en economische ontwikkelingen werken door in Flevoland. Oorlogen, instabiliteit en veranderende machtsverhoudingen vergroten onzekerheid over veiligheid, energieprijzen, grondstoffen, handelsketens en voedselzekerheid. Dit onderstreept het belang van strategische autonomie en regionale veerkracht op het gebied van energie, voedsel, water, digitale weerbaarheid, kennis en economie. Strategische autonomie heeft niet alleen betrekking op defensie en veiligheid, maar ook energie, voedsel, water, digitale weerbaarheid, kennis, arbeidsmarkt en regionale productiecapaciteit vragen om veerkracht en minder afhankelijkheden.

• Klimaatverandering, voedselzekerheid en brede welvaart zijn steeds bepalender voor provinciale keuzes in de concretere strategische opgaven. Droogte, hitte, piekbuien, verzilting en, veranderende waterbeschikbaarheid raken bijvoorbeeld landbouw en natuur. Nieuwe ziekten en plagen kunnen gevolgen hebben voor landbouwproductie, natuurkwaliteit, waterveiligheid, volksgezondheid, economie, gezondheid en voedselprijzen. Tegelijkertijd is voedselzekerheid opnieuw een beleidsvraagstuk. Dit vraagt dit om een samenhangende afweging van ruimtelijke keuzes waarin landbouw, natuur, water, energie en verstedelijking in samenhang worden afgewogen.

• Nationale uitdagingen rond stikstof, netcongestie, energie-infrastructuur, drinkwater en ruimte bepalen mede de uitvoerbaarheid van provinciale ambities. Het kabinet-Jetten zet nieuwe accenten, maar de juridische, financiële en uitvoerbare werking daarvan moet zich nog bewijzen. We zien minder financiële ruimte, een toenemende regie vanuit het Rijk en hogere maatschappelijke verwachtingen maken het noodzakelijk om routes, prioritering en bestuurlijk  expliciet te organiseren. Deze onzekerheden vragen om heldere keuzes op provinciaal niveau.

• Provinciale onzekerheden en keuzes nemen toe door de eerder genoemde mondiale en nationale ontwikkelingen. Zij raken Flevoland direct en indirect bij de uitvoering van vastgesteld beleid. In de ruimtelijke keuzebepaling wordt steeds duidelijker dat niet alles overal kan en dat functies elkaar kunnen versterken, maar ook kunnen verdringen. De wens naar meer strategische autonomie vraagt daarom beleidskeuzes voor de goede balans in de toekomstige samenleving in Flevoland.

Belemmeringen in Flevoland
In Flevoland zijn enkele strategische belemmeringen naar voren gekomen die de uitvoering van provinciale ambities bemoeilijken. Bijvoorbeeld:

• infrastructurele knelpunten op het gebied van energie, netcongestie, drinkwater, digitalisering en bereikbaarheid, gecombineerd met een groeiende vraag vanuit woningbouw, bedrijvigheid en, verduurzaming groei en elektrificatie;
• onvoldoende zekerheid over de beschikbaarheid en kwaliteit van grondwater, zoetwater en drinkwater, mede in relatie tot klimaatverandering, groeiende vraag, landbouw, natuur, woningbouw en economische ontwikkeling;
• beperkte middelen voor beheer, onderhoud, vernieuwing en uitbreiding van fysieke en digitale infrastructuur; en dat wegen, vaarwegen, luchtvaart, -infrastructuur, energievoorziening, waterketen en klimaatadaptieve inrichting;
• maatschappelijke en bestuurlijk-politieke belangentegenstellingen en beperkt draagvlak bij inwoners en partners;
• tekorten aan personeel en specialistische kennis in onder meer zorg, techniek, bouw, landbouw, energie, ICT, vergunningverlening, toezicht en uitvoering;
• toenemende afhankelijkheden in ketens voor energie, voedsel, grondstoffen, ICT en logistiek. Deze afhankelijkheden maken Flevoland kwetsbaar voor onder andere leveringszekerheid, internationale verstoringen, prijsstijgingen, cyberincidenten en schaarste.

Overige ontwikkelingen

Herijking verdeling provinciefonds
De twaalf provincies hebben in 2026 overeenstemming bereikt over een aangepast verdeelmodel voor het provinciefonds. Daarbij zijn verschillende verbeteringen doorgevoerd naar aanleiding van adviezen van de Raad voor het Openbaar Bestuur (ROB) en aanvullend onderzoek. Voor Flevoland is vooral van belang dat bij de maatstaf groei wordt uitgegaan van relatieve in plaats van absolute groei. Hierdoor is het eerder voorziene nadeel voor Flevoland aanzienlijk verminderd. PS zijn hierover geïnformeerd via de mededeling 'Herijking provinciefonds: IPO-advies aan fondsbeheerders' van 23 juni 2026.

Op basis van de meest recente berekeningen bedraagt het structurele negatieve herverdeeleffect voor Flevoland € 8,9 mln. per jaar. Zonder de aangebrachte verbeteringen zou het nadeel naar verwachting aanzienlijk groter zijn geweest. Een belangrijk deel van dit effect, namelijk € 5,1 mln., was al verwerkt in de meerjarenbegroting. Het resterende effect van circa € 3,8 mln. hebben wij nu ook technisch verwerkt op basis van de voorlopige berekeningen van het IPO. De daadwerkelijke financiële gevolgen kunnen pas definitief worden bepaald nadat de Septembercirculaire 2026 beschikbaar is.

De fondsbeheerders hebben aangegeven voornemens te zijn het door de provincies overeengekomen verdeelmodel over te nemen en dit per 1 januari 2027 in te voeren. Daarbij geldt een ingroeipad om de herverdeeleffecten geleidelijk te laten doorwerken. In 2028 wordt een periodiek onderhoud van het verdeelmodel uitgevoerd, waarvan de uitkomsten per 1 januari 2029 kunnen worden verwerkt. Daarbij wordt onder meer aandacht besteed aan de verdeling van middelen voor infrastructuur, openbaar vervoer en natuur.

Claim riolering Oosterwold
Gemeente Almere heeft een zorgplicht voor het afvalwater in Oosterwold. Bewoners maken momenteel nog gebruik van eigen systemen voor de verwerking van afvalwater, conform het oorspronkelijke plan voor de wijk uit 2013. In het kader van de zorgplicht heeft de gemeente besloten om alsnog riolering aan te leggen in Oosterwold.

Gemeente Almere beroept zich op de gezamenlijke verantwoordelijkheid van de bestuurlijke partners die betrokken waren bij de ontwikkeling van Oosterwold: de gemeenten Almere en Zeewolde, waterschap Zuiderzeeland, het Rijksvastgoedbedrijf en provincie Flevoland. De gemeente is voornemens provincie Flevoland via de rechter te dwingen bij te dragen aan de kosten van de aanleg van de riolering en bereidt hiervoor een civiele procedure voor.

Volgens gemeente Almere is in de Samenwerkingsovereenkomst Water vastgelegd dat bij eventuele meerkosten afspraken zouden worden gemaakt over de verdeling daarvan. Almere doet een beroep op deze afspraak, maar richt zich daarbij vooralsnog uitsluitend op de provincie. Het college van burgemeester en wethouders stelt dat de provincie mede verantwoordelijk is voor het ontstaan van de huidige situatie. Volgens de gemeente zou de provincie onderzoek doen naar de mogelijkheid om Almere te ontheffen  van de zorgplicht voor afvalwater, maar is dit onderzoek langdurig uitgesteld. De provincie deelt deze zienswijze niet.

Gemeente Almere geeft aan dat de provincie eerder heeft laten weten geen aanleiding te zien voor een financiële bijdrage. Omdat partijen hierover niet tot overeenstemming komen, acht de gemeente een juridische uitspraak noodzakelijk. Op dit moment is nog niet bekend welk bedrag Almere van de provincie verlangt. In eerste instantie gaat het de gemeente om de vraag of de provincie juridisch verplicht kan worden om mee te betalen.

Het college van Burgemeester en Wethouders (BenW) heeft de gemeenteraad van Almere geïnformeerd dat de kosten voor de aanleg van de riolering momenteel worden geraamd op € 93 mln. tot € 108 mln. De gemeente Almere heeft inmiddels een sommatiebrief aan de provincie gestuurd. In hun reactie geven Gedeputeerde Staten (GS) aan dat gezien de gezamenlijke opgaven en het feit dat een rechter waarschijnlijk zal aansturen op overleg tussen partijen, wordt voorgesteld een bestuurlijk overleg te voeren. Doel hiervan is om een zo volledig mogelijk beeld te krijgen van de wederzijdse standpunten en de mogelijke handelingsopties. Dit voorstel is gedaan met behoud van de rechten en standpunten van beide partijen. De gemeente heeft hiermee ingestemd en de gesprekken vinden momenteel plaats.

Op dit moment is onduidelijk of de gemeente de juridische procedure zal voortzetten. Mocht dit het geval zijn, dan wordt vooralsnog eerst de uitspraak van de rechter afgewacht.